Strona główna
>
WIADOMOŚCI SENSORYCZNE
>
Znaczenie zrozumienia problemów sensorycznych, z którymi zmagają się dzieci autystyczne
Znaczenie zrozumienia problemów sensorycznych, z którymi zmagają się dzieci autystyczne
autorstwa Rayana Stanislausa
Od chwili, gdy dowiedziałeś się o diagnozie autyzmu u swojego dziecka, mogłeś przechodzić przez całą gamę emocji: smutek, poczucie winy, akceptację i strach. Strach towarzyszy nam nieustannie. Przytuliłeś dziecko do siebie, spojrzałeś na otaczającą was przestrzeń i nagle świat wydał się większy. Aby lepiej to sobie uświadomić, wracasz myślami do dnia narodzin dziecka, kiedy po raz pierwszy trzymałeś w ramionach tę małą istotę.
Świat i wszyscy jego mieszkańcy stali się teraz przerażająco nieprzewidywalni i nieprzyjaźni! A przynajmniej tak wydawało się twojemu nowemu, opiekuńczemu umysłowi, targanemu hormonami. Kiedy u dziecka zostaje zdiagnozowana niepełnosprawność, taka jak ASD, zauważasz też, jak bardzo świat jest ujednolicony. Często może się wydawać, że twoje dziecko nie pasuje do społecznej kategorii „grzecznych dzieci”. W głowie kłębiło ci się wiele pytań. Zastanawiałeś się, czy świat będzie dla twojego dziecka życzliwy.
Opóźnienia w diagnozie
Według Brytyjskiego Stowarzyszenia Medycznego (BMA) u jednego na 100 dzieci w Wielkiej Brytanii zdiagnozowano ASD. Pomimo niepokojących statystyk BMA zwraca uwagę na wyczerpująco długi czas oczekiwania na diagnozę oraz niewystarczające wsparcie dla rodzin. W 2018 roku, podczas dorocznego zebrania przedstawicieli, członkowie BMA zaalarmowali o braku wsparcia edukacyjnego dla młodych osób z ASD. Nie ulega wątpliwości, że dokładne zrozumienie przeciążenia sensorycznego i diety sensorycznej w ASD ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia skutecznego wsparcia.
W moim przypadku diagnozę ASD otrzymał mój siostrzeniec. Moi rodzice, będąc już na emeryturze, wzięli na siebie odpowiedzialność za opiekę nad dwójką małych dzieci, podczas gdy ich rodzice pracowali. Ja również aktywnie uczestniczyłam w ich życiu, w sposób, który można porównać do roli rodzica. Jestem kimś więcej niż ciocią — według nich jestem „Auntywah”, bo nigdy nie potrafili poprawnie wymówić mojego imienia. Podobnie jak większość rodziców, już od najmłodszych lat wiedzieliśmy, że mój siostrzeniec jest inny. Nie mieliśmy jednak pojęcia, co robić dalej.
Karaiby są jeszcze bardziej zacofane pod względem edukacji na temat ASD i ADHD oraz oferowanego wsparcia. Chociaż mój siostrzeniec wykazywał wyraźne oznaki obu tych zaburzeń, diagnozę tylko jednego z nich otrzymał dopiero w wieku ośmiu lat. Nadal czekamy, by się dowiedzieć, czy zostanie zdiagnozowane u niego również to drugie. Niestety, choć wiedzieliśmy, że jest inny, zanim postawiono diagnozę, nie wiedzieliśmy, jak sobie z tym radzić, ponieważ nie rozumieliśmy, jak nadmierna stymulacja wpływa na jego zachowanie.
Pamiętam, że kiedy był niemowlęciem, miałam zbyt wygórowane ambicje — próbowałam bawić się w „a kuku” z moim zupełnie niewzruszonym siostrzeńcem. Prawie na nas nie patrzył, a kiedy mieliśmy szczęście i podnosił na nas wzrok, szybko odwracał głowę. Jak okropnie musiało być dla niego patrzeć, jak histerycznie macham rękami i fałszywie śpiewam dziecięce rymowanki. To było niemowlę, które rzadko płakało… ale przy tej zabawie zapłakało!
„Niewzruszony” z czasem stał się skrajnie wrażliwy. Dawniej ciche i „niewzruszone” niemowlę wyrosło na bardzo, bardzo emocjonalnego chłopca. Kiedy skończył dwa lata, przestaliśmy chodzić w zatłoczone miejsca z powodu jego silnego niepokoju. Zajęło nam całe lata, by zrozumieć, że nie były to napady złości, lecz kryzysy. Kryzysy różnią się od napadów złości tym, że wywołuje je skrajny stres związany z przytłaczającą sytuacją. Krzyki, samookaleczanie i agresja wobec rodziców! Kto by pomyślał, że dziecko może uderzyć tak mocno albo tak zaciekle się bronić, kiedy próbujesz jak najszybciej zabrać je w bezpieczne miejsce do samochodu?
Przeciążenie sensoryczne
Jeśli jesteś podobny do mnie, prawdopodobnie zalewałeś się łzami, próbując zrozumieć takie zachowanie. W końcu wszyscy słyszeliśmy, że dwulatki mają złą reputację. Nie wiedziałam, co o tym myśleć, i często miałam nadzieję, że to typowe zachowanie dwulatka. Podczas kryzysu zmysły dzieci z ASD mogą być nadmiernie pobudzone, przez co nie są one w stanie przetwarzać docierających bodźców. To właśnie nazywamy przeciążeniem sensorycznym. Smaki, dźwięki, widoki, a nawet faktury mogą wywołać kryzys i sprawić, że poczujesz się, jakbyś stąpał z dzieckiem po polu minowym. Twoje dziecko nie robi tego celowo, żeby cię prowokować.
Jak podaje brytyjskie Krajowe Towarzystwo Autystyczne, autyzm może wpływać na ludzi w różny sposób, ponieważ jest zaburzeniem ze spektrum. Dlatego dzieci z ASD nie reagują tak samo, nawet na ten sam czynnik wyzwalający. Być może, podobnie jak wiele innych osób, zastanawiałeś się, gdzie na tym spektrum znajduje się twoje dziecko. Ile razy odtwarzałeś w myślach przebieg wydarzeń i próbowałeś namierzyć źródła bodźców wywołujących reakcje dziecka, zanim otrzymaliście diagnozę? Dzwoniący dzwonek? Materiał obicia krzesła? W przypadku mojego siostrzeńca jednym z najsilniejszych czynników wyzwalających były tłumy.
Według Kim Davis, magister nauk ścisłych z Centrum Zasobów dla Osób z Autyzmem w stanie Indiana, osoby z ASD mogą z powodu stresu i lęku doświadczać poważnych trudności na wiele sposobów. Mój siostrzeniec jest najspokojniejszy, gdy w ciszy czyta, rysuje i buduje. Z kolei najbardziej się niepokoi, gdy ma wrażenie, że jego otoczenie jest zagracone i wymyka się spod kontroli.
Dieta sensoryczna
Kluczem do zapewnienia dziecku optymalnego otoczenia jest obserwowanie jego wzorców zachowań, rozpoznawanie czynników wyzwalających i ograniczanie ich. Kolejnym ważnym elementem wspierania dzieci z ASD jest rozwijanie ich integracji sensorycznej. Sprzyja to rozwojowi odpowiednich neuroprzekaźników w mózgu i pobudza rozwój połączeń nerwowych odpowiedzialnych za przetwarzanie informacji. Diety sensoryczne to starannie zaplanowane zestawy aktywności fizycznych, dostosowane do konkretnych potrzeb dziecka.
Terapeuci zajęciowi zalecają dzieciom z ASD i ADHD takie pomoce jak kołdry obciążeniowe. Pomagają one uspokoić dziecko, dostarczając mózgowi bodźców proprioceptywnych. Kołdry obciążeniowe są powszechnie stosowane w ramach diet sensorycznych, by wspierać ogólne samopoczucie, zmniejszać stres i lęk, poprawiać jakość snu oraz dawać dziecku poczucie kontroli.
„Do wychowania dziecka potrzebna jest cała wioska”
Jeśli rodzice, opiekunowie i nauczyciele dysponują rzetelną wiedzą na temat tego, jak diety sensoryczne mogą wspierać dzieci z ASD, można ograniczyć stres i frustrację w rodzinie, a przede wszystkim u dziecka z ASD. Zrozumienie przeciążenia sensorycznego i zapewnienie mojemu siostrzeńcowi diety sensorycznej pomogło nam stworzyć optymalne warunki do jego rozwoju. Kołdry obciążeniowe to popularna pomoc stosowana przez rodziców, opiekunów i terapeutów zajęciowych, by wspierać rozwój integracji sensorycznej u dzieci.
Trzymaj się! Wszyscy wciąż się uczymy. To prawda, że do wychowania dziecka potrzebna jest cała wioska. Na szczęście mój siostrzeniec ma wsparcie wszystkich wokół, w tym moje — jego Auntywah.
Dodatkowe linki:
Brytyjskie Stowarzyszenie Medyczne
Zaburzenia ze spektrum autyzmu
https://www.bma.org.uk/what-we-do/population-health/child-health/autism-spectrum-disorder
Co wywołuje lęk u osoby z ASD? Kim Davis, magister nauk ścisłych, 2012 https://www.iidc.indiana.edu/irca/articles/what-triggers-anxiety-for-an-individual-with-asd.html
Healthline
https://www.healthline.com/health/adhd/autism-and-adhd#adhd-with-autism
Amanda Morin — Różnica między napadami złości a kryzysami
Udostępnij